İnşaat Blogu

Dilatasyon Derzleri Nedir? Nerelerde Kullanılır?

Binalar, yapıldıkları malzemelerin cinsine göre, sıcaklıklardan etkilenirler. Bütün cisimlerin uydukları fizik kanunlarına tabidirler. Bu nedenle, sıcaklık arttığı zaman genleşme, sıcaklık azaldığı zaman büzülme olacaktır. Bu hareket çok büyük miktarlarda olmamasına rağmen, yapılarda istenmeyen bir durumdur.

Yatay ve düşey hareketlerden az etkilenmek ve yapının tamamının hasar görmemesi açısından belli uzunluktan sonra yapı bir bütün olmaktan çıkarılıp ayrı bir yapı olarak inşa edilir (edilmelidir).

 

Yan yana yapılan ve birbirinden bağımsız olan yapıların arasında oluşturulan boşluğa dilatasyon derzi denir.

 

Dilatasyon derzlerini dört ana başlıkta inceleyebiliriz.

 

1.Oturma ve Genleşme Derzleri

2.Deprem Derzleri

3.Titreşim Derzleri

4.Hareket Derzleri

 

Oturma ve genişleme derzleri

Yapılardaki hareketlilik sonucu uzun yapılarım tamamının bu hareketten etkilenip hasar görmesini engellemek yada hasarı en aza indirgemek açısından yapılan düşey aralıklardır. Genellikle her 10 mt için 1 cm olarak uygulanması kabul görülmüştür. 10 Mt’de bir dilatasyon derzi bırakmak estetik açısından olumlu karşılanmadığı için her 30mt’de bir 3 cm’lik derzler bırakılır (her 10 mt için 1 cm)

 

Dilatasyon derzleri, binanın temelinden çatıya kadar uzanır. 3 cm eninde her 30mt de düşey aralıkları bulunan bir yapı düşünün. 3 cm aralık sayesinde bu yapı birbirinden bağımsız 2 yapı gibi hareket edecektir. Herhangi birindeki hareketlilik diğerine etki etmeyeceğinden zarar sadece bir yapıda görülür, böylelikle diğer yapı hasardan kurtulmuş olur.

 

Önce binanın bir yanı sonra diğer yanı birbirinden bağımsız olarak inşa edilir. Derzlerin yanlarına her blok için temel, kolon ve duvar yapılır.

 

Derz aralıkları binaları birbirlerine bağlayacak şekilde doldurulmaz. Yalnız temelden geçmesi muhtemel su ve nem gibi yapıya zarar verecek etkiler için derz araları temelden itibaren bitümlü levha, keçe, fosfor vb. gibi yalıtım malzemeleri ile izole edilmelidir.

 

Dilatasyon derzleri hiçbir zaman odaların aralarından geçmemelidir. Derzlerin en uygun geçeceği yerler koridorlar ve odaları birbirinden ayıran duvarlardır.

 

Dilatasyon derzleri temel ve çatıdan suyun girmemsi için çeşitli yöntemlerle kapatılır;

 

*Temelde dilatasyon derzleri

*Duvarda dilatasyon derzleri

*Döşeme ve Tavanda dilatasyon derzleri

*Çatı ve Terasta dilatasyon derzleri

 

Temelde dilatasyon derzleri

Temelde bırakılan derz, bloklar arasındaki boşluktan yukarı nem (rutubet) ve suyun çıkmasını engellemektedir. Nem ve su yapı elemanları için tehlike oluşturur. Suyun donma gücüne karşı koyabilecek hiçbir madde yoktur. Don olayı taşıyıcı elemanları patlatır ve dayanımlarda oldukça hatırı sayılabilen azalmalara yol açar.

 

Taşıyıcı elemanın haricinde de sıvalarda dökümle ve patlamalar olur. Buda binanın ömrü için tehlike arz eder. Bu sorunları engellemek için temel aşamasında derz olan yere boydan boya elastik maddeler kaplanmalıdır. Bu maddelerin ileride yırtılmaması için kıvrımlı konmasında fayda vardır.

 

Duvarda dilatasyon derzleri

Bina dışından görntünün kötü olmaması için derzler birkaç çekilde kapatılabilinir. bunların en doğal görünümlü olanı düşey yağmur borularıdır. Yağmur boruları derzin üzerinden geçirildiğinde dışarıdan derz olduğu ilk bakışta ferk edilmez. Ayrıca başka bir malzeme ile kapatılmasıda gerekmez.

 

Yağmur borusu kullanılmadığı durumlarda paslanmaz metal plaklae (galvanizli saç, alüminyum, bakır vs..) kullanılır. Bu metal profiller çeşitli şekillerde yapılabilir. Ucuz olması bakımından son zamanlarda plastikten yapılmış profillerde kullanılmaktadır.

 

Döşeme ve Tavanda dilatasyon derzleri

İki döşeme arasında, koridor, merdiven sahanlığı gibi yerlerde görülen derzlerdir. Bu derzler duvardakinin aksine düşey olmayıp yatay görülen derzlerdir. Döşeme üzerinde bulunan derzler üzerinde yürüleceği için, döşeme ile aynı seviyede olmasına, geçerekn insanların ayaklarına takılmamasına dikkat edilmelidir. Derz kaplamaları, milimetrik hassasiyette döşeme son kaplamasıyla aynı yükseklikte olmalıdır. Düşük veya yüksek olması insanlariçin tehlike yaratabilir.

 

Derzler kapatılırken aynı zamanda estetik ve görünümede önem verilmelidir. Yapıldıktan sonra ilgili kısımlarda derzin varlığı hissedilmemelidir. Du derzler, ahşap, alüminyum, pirinç, bakır gibi maddelerden yapılmış profillerle kapatılır.

 

Çatı ve Terasta dilatasyon derzleri

Çatıların ahşaptan yapılıp üzerine kiremitlerle örtülecekse, böyle çatılar için dilatasyon derzine gerek yoktur. Bu durumlarda sadece çatı altındaki döşemelerde dilatasyon derzi yapılabilir.

 

Oturumların fazla olacağı kabul edilen yapılarda, ayrıca örtü levhalarının büyük olması durumlarında derzlerin geldiği yerde çatı içinde derz yapılmalıdır. Derzlerin kenetli yapılmasına ve ayrıca yağmurdan etkilenmeyecek, paslanmayacak metal levhalarla kaplanması sağlanmalıdır.

 

Terastaki dilatasyon derzi, içerisine yağmur ve kar’ın girmeyeceği şekilde kapatılmalıdır. Derzin iki yanında yaklaşık 30 cm yüksekliğinde yarım tuğla kalınlığındaki iki duvar örülür. Duvarlar üzerine beton harpuşta dökülür. Harpuştaların üzeri dışa doğru meyilli yapılır. Bunun üzerine önce lama demiri ve onun üzerine kenetli olarak çinko levhalar konarak derz kapatılır.

 

DEPREM DERZLERİ

Yeryüzü harektlerinden (düşey ve yatay) kaynaklanan hareketleri etkisiz hale getirmek veya büyük hasarları en aza indirmek amaçlı yapılır.

 

Deprem için bırakılan derz boşluğu 6m yüksekliğe kadar olan yapılarda 3cm’den az olamaz. Bu aralığa her 3mt yükseklik için 1 cm ilave edilir.

 

Bu derzlerele ilgili uygulamalar, temel, duvar, döşeme ve çatıda olduğu gibi uygulanır.

 

TİTREŞİM DERZLERİ

Titreşimli makinaların çalıştığı (fabrikalar, pres makinaları) işyerlerinde sürekli titreşim oluşması sonucu esneme ve sallanma artacak buda betonarme üzerinde olumsuz etkilere yol açacak; betonarmeyi meydana getiren demir ve betonun Aderansı zamanla bozulabilecek ve betonarme özelliğini yitirecektir.

 

Bu aksamaların oluşmaması için titreşim veren makinaların çalıştığı yerlere özel, titreşimi yutan yastıklar oluşturulmalıdır. Bu yastıkların yapılmasında, döşemenin altında 3~5 cm boşluklar bırakılarak betonarme bir temel yapılır. Arada bırakılan boşluğa su ve neme karşı esnek bir yalıtım malzemesi yerleştirilerek tittreşimin emilmesi sağlanır.

 

HAREKET DERZLERİ

Genellikle köprü, viyadükler ve büyük açıklıklı fabrikaları oluşturan yapı elemanlarında kullanılır. Bu taşıyıcı elemanlar, yerinde dökülen/döşenen elemanlarından hariç ayak ve kirişler yerinde monte edilir. Yerinde monte edilen elemanlar ısı değişiminden oluşan hareketleri karşılayacak şekilde derzler bırakılır. Bu derzler o yörenin en düşük ve en yüksek sıcaklıklarına bağlı olarak, elemannın boyut değişimi göz önüne alınarak bırakılmalıdır. En belirgin örnek demiryolu raylarının döşenmesinde her ray arasında bir derzin bırakılmasıdır. Yazın bu serzler boy uzaması ile sıfırlanırken kış aylarında ray araları birkaç cm açılmaktadır.

 

bunun gibi köprü ayakları, çatı makasları gibi elemanlarda bu değişim bilinmeli ona göre derzler bırakılmalıdır. Köprü taşıyıcı kirişlerin ayağa bağlandığı yerlerde genellikle bir mafsal bırakılır. Bu mafsal ısı değişimlerinde kirişin hareketini kolaylaştırır.

Bir Cevap Yazın

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.